1. Samenleven in Nederland — sociaal leven en samenleven

← Terug naar de inhoudsopgave

Overzicht van het onderwerp: feestdagen → familiegelegenheden → afspraken → communicatie → relaties en gezinnen → organisaties en vrijwilligerswerk.

Wat je voor het examen moet kunnen

Je moet veelvoorkomende Nederlandse gebruiken herkennen, weten wat je in alledaagse sociale situaties doet, wettelijke relatievormen kunnen onderscheiden en weten dat discriminatie verboden is. In het vernieuwde KNM ligt de nadruk op begrijpen hoe de samenleving werkt, niet op het kopiëren van één zogenaamd juiste leefstijl.

1. Feest- en herdenkingsdagen

Niet iedereen viert elke feestdag. Religieuze, familiale en culturele tradities verschillen. Sommige dagen zijn toch in heel het land zichtbaar doordat instellingen gesloten zijn, vlaggen worden uitgehangen, markten worden gehouden of openbare plechtigheden plaatsvinden.

Vlag en volkslied

• De Nederlandse vlag is rood — wit — blauw.
• Op Koningsdag heeft de vlag vaak een oranje wimpel.
• Het volkslied heet Het Wilhelmus.
• Je hoort het bij nationale plechtigheden en internationale sportevenementen.

Geheugensteun: 4 mei = herdenken, 5 mei = vrijheid.

2. Familiegelegenheden

Verjaardag

• Kinderen krijgen cadeaus, een taart met kaarsjes en trakteren vaak op school.
• Volwassenen vieren hun verjaardag soms in het dichtstbijzijnde weekend.
• Bezoekers nemen normaal een cadeau mee en zeggen Gefeliciteerd.
• Als je niet op bezoek gaat, kun je bellen of een kaart of bericht sturen.

Huwelijk en samenwonen

• Een wettelijk huwelijk wordt bij de gemeente gesloten; een religieuze ceremonie kan daaraan worden toegevoegd.
• Een man en een vrouw, twee mannen of twee vrouwen kunnen trouwen.
• Veel stellen wonen samen zonder getrouwd te zijn.
• Een bruiloft bestaat vaak uit een familiemaaltijd, een avondfeest en soms een reis daarna.

Geboorte van een baby

• Een bevalling kan in het ziekenhuis of thuis plaatsvinden als de medische situatie dat toelaat.
• Ouders sturen een geboortekaartje.
• Bezoekers maken meestal eerst een afspraak, nemen een klein cadeau mee en blijven niet te lang.
• De traditionele traktatie is beschuit met muisjes.

Slagen voor een examen

• De persoon krijgt een diploma.
• Buiten het huis hangt vaak een vlag met een schooltas.
• Mensen zeggen Gefeliciteerd.

Overlijden

• De familie maakt bekend waar en wanneer de begrafenis of crematie plaatsvindt.
• Mensen komen samen, herdenken de overledene, luisteren naar muziek en nemen bloemen mee.
• Zeg Gecondoleerd of Veel sterkte tegen de familie.

3. Afspraken en op tijd komen

Mensen in Nederland maken zowel formele als informele afspraken meestal van tevoren.

Formele afspraken

Voorbeelden: huisarts, tandarts, ziekenhuis, gemeente, sollicitatiegesprek, de school van een kind of een werkoverleg.

Bij het maken van een afspraak moet je kunnen:

1. uitleggen wie je wilt spreken en waarom;
2. je achternaam zeggen en spellen;
3. je geboortedatum, adres of andere gevraagde gegevens geven;
4. de datum, tijd, plaats en naam van de persoon noteren;
5. op tijd komen.

Als je te laat zult zijn of niet kunt komen, bel of stuur dan een bericht. Je moet meestal van tevoren afzeggen, vaak ten minste 24 uur voor de afspraak. Voor een gemiste afspraak, bijvoorbeeld bij de tandarts, kun je toch een rekening krijgen.

Informele afspraken

Afspreken met vrienden of familie gebeurt meestal via een bericht. Als je niet weet of er eten bij de afspraak hoort, vraag het dan direct.

4. Directheid en diversiteit

Nederlanders kunnen direct zijn: zij kunnen eerlijk zeggen dat ze niet kunnen komen of kritische feedback geven. Directheid betekent niet automatisch onbeleefdheid; meestal wordt een rustige en duidelijke reactie verwacht.

Het is onjuist om te denken dat alle Nederlanders hetzelfde zijn. Gewoonten en opvattingen verschillen naar leeftijd, regio, stad of dorp, cultuur, opleiding, religie en politiek.

Als je een gewoonte niet kent:

• vraag het aan de gastheer, gastvrouw of collega;
• vraag het aan iemand anders die je vertrouwt;
• kijk wat anderen doen;
• zoek het online op.

Handige vragen gaan bijvoorbeeld over of je een cadeau moet meenemen, of er eten wordt geserveerd, of een partner is uitgenodigd, of schoenen uit moeten en hoe lang je blijft.

5. Relaties en gezinsvormen

Alleen wonen

Iemand kan alleenstaand, gescheiden, weduwe of weduwnaar, tijdelijk zelfstandig zijn of een latrelatie hebben — een relatie waarbij partners ieder een eigen woning houden.

Samenwonen met een partner

Op officiële formulieren kan naar je burgerlijke staat worden gevraagd: gehuwd, geregistreerd partnerschap, gescheiden of ongehuwd.

Gezinnen

• Twee ouders en kinderen.
• Eén ouder en kinderen.
• Een samengesteld gezin waarin partners kinderen uit eerdere relaties samenbrengen; kinderen kunnen een stiefvader of stiefmoeder krijgen.
• Een gezin met twee moeders of twee vaders.

Rechten van lhbtiq+-personen

• Homoseksuele en heteroseksuele mensen hebben dezelfde wettelijke rechten.
• Discriminatie is verboden.
• Het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht is sinds 2001 legaal.
• Stellen van hetzelfde geslacht kunnen kinderen hebben.

6. Organisaties, verenigingen en vrijwilligerswerk

In je vrije tijd kun je lid worden van:

• een sportvereniging of sportschool;
• een koor, dans-, fotografie- of theatergroep;
• een taalcursus of gratis taalcafé in een bibliotheek;
• activiteiten in een buurthuis;
• een kerk, moskee of andere geloofsgemeenschap.

Je kunt lid worden of vrijwilligerswerk doen: kinderen coachen, helpen op school, koffie schenken in een buurthuis of mensen bezoeken via een geloofsorganisatie.

Voordelen van vrijwilligerswerk:

• oefenen met de Nederlandse taal;
• nieuwe contacten en een netwerk;
• ervaring voor een cv;
• meedoen in de buurt;
• andere mensen helpen.

Begrippen die vaak worden verward

Veelvoorkomende examenvallen

• Niet iedereen viert elke feestdag.
• Op 4 mei hangt de vlag halfstok; op 5 mei wordt hij normaal uitgehangen.
• Een bezoek na een geboorte wordt meestal van tevoren afgesproken.
• Een formele afspraak missen zonder af te zeggen kan toch een rekening opleveren.
• Stellen van hetzelfde geslacht hebben dezelfde wettelijke rechten als stellen van verschillend geslacht.
• Het is normaal om direct te vragen als een gewoonte onduidelijk is.

Actief ophalen

1. Wat gebeurt er op 4 mei om 20:00 uur?
2. Welke kleuren heeft de Nederlandse vlag?
3. Wat nemen bezoekers normaal mee naar een verjaardag of na een geboorte?
4. Wat kun je zeggen nadat iemand is overleden?
5. Wat moet je noteren voor een formele afspraak?
6. Wat moet je doen als je te laat zult zijn?
7. Waarin verschilt een geregistreerd partnerschap van een samenlevingscontract?
8. Wat is een latrelatie?
9. Kunnen twee vrouwen wettelijk trouwen?
10. Waarom kan vrijwilligerswerk een nieuwkomer helpen?

Gebaseerd op hoofdstuk 1 van het boek, gedrukte pagina's 13–34.